Không chỉ mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị lên quy mô lớn chưa từng có, Hà Nội còn định hướng phát triển hàng trăm khu đô thị TOD xung quanh các nhà ga, từng bước đưa giao thông công cộng trở thành "xương sống" tổ chức lại không gian đô thị và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Trong bối cảnh Thủ đô đang tăng tốc đầu tư hàng loạt công trình hạ tầng chiến lược như Vành đai 4, các cây cầu vượt sông Hồng hay mạng lưới giao thông liên vùng, đường sắt đô thị tiếp tục được xác định là trụ cột của hệ thống giao thông công cộng trong nhiều thập kỷ tới.
Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ nghiên cứu phát triển 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 979 km, tạo nên mạng lưới metro lớn nhất từ trước tới nay.
Lộ trình triển khai cũng đã được xác định khá rõ. Giai đoạn 2026 - 2035, thành phố ưu tiên nghiên cứu đầu tư khoảng 500 km đường sắt đô thị, tập trung vào các tuyến thuộc Nghị quyết 188/2025 và tuyến số 1 Nội Bài - Yên Viên - ga Hà Nội - Ngọc Hồi. Đến giai đoạn 2036 - 2045, Hà Nội sẽ tiếp tục nghiên cứu khoảng 479 km còn lại để từng bước hoàn thiện toàn bộ mạng lưới.
Khi kết hợp với hệ thống đường sắt vùng, tổng chiều dài mạng lưới đường sắt của Thủ đô dự kiến đạt khoảng 1.200 km, kết nối khu vực trung tâm với các đô thị vệ tinh, các cực tăng trưởng và toàn Vùng Thủ đô.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý nhất của quy hoạch không chỉ nằm ở con số gần 1.000 km metro.
Lần đầu tiên, Hà Nội chính thức định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD (Transit Oriented Development) - mô hình phát triển lấy giao thông công cộng làm hạt nhân.
Theo đó, các khu vực quanh nhà ga metro sẽ không chỉ là nơi trung chuyển hành khách mà còn trở thành những trung tâm đô thị mới, tích hợp nhà ở, thương mại, văn phòng, dịch vụ và các không gian công cộng.
Theo quy hoạch, Hà Nội dự kiến phát triển khoảng:
5 - 10 khu TOD cấp quốc gia hoặc vùng;
20 - 30 khu TOD cấp thành phố;
120 - 150 khu TOD cấp khu vực.
Các đầu mối giao thông lớn như Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Gia Lâm, Yên Thường cùng nhiều nhà ga trên mạng lưới metro sẽ được quy hoạch thành các khu đô thị mật độ cao, đa chức năng, góp phần phân bổ lại dân cư và các hoạt động kinh tế theo mạng lưới giao thông công cộng.
Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong tư duy quy hoạch của Hà Nội. Nếu trước đây đô thị chủ yếu mở rộng theo các trục đường bộ và phụ thuộc nhiều vào phương tiện cá nhân, thì trong quy hoạch mới, metro sẽ trở thành "xương sống" dẫn dắt quá trình phát triển không gian đô thị.
Việc phát triển các khu TOD được kỳ vọng sẽ giúp khai thác hiệu quả quỹ đất quanh nhà ga, giảm áp lực lên khu vực nội đô, đồng thời tạo thêm các trung tâm dịch vụ, thương mại và việc làm tại các khu vực phát triển mới.
Mô hình này cũng được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng giao thông công cộng, khuyến khích người dân sử dụng metro thay cho phương tiện cá nhân, từ đó góp phần giảm ùn tắc, tiết kiệm quỹ đất dành cho giao thông tĩnh và hướng tới mục tiêu phát triển đô thị xanh, bền vững.
Trong bối cảnh Hà Nội đang từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng và triển khai mô hình đô thị đa trung tâm theo Quy hoạch Thủ đô, mạng lưới metro cùng các khu TOD được kỳ vọng không chỉ giải quyết bài toán đi lại mà còn trở thành động lực mở rộng không gian phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và định hình diện mạo đô thị hiện đại cho Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.
